De kracht van de 0-meting in gedrag

WHITEPAPER
Hoe dagelijkse observaties een grote beweging in gang zetten
![]() | Rosanne van ManenSenior accountmanager en trainer Pieterman |
Je wilt een cultuuromslag in je organisatie, waarin je kortgezegd wilt dat medewerkers op andere structureel anders met elkaar omgaan. Of je nu vertrekt vanuit een ambitie of probleem op dit gebied, vanuit de onderbuik gaan naar de feitelijke werkelijkheid is een van de randvoorwaarden tot succes. In deze whitepaper lees je hoe dit in zijn werk gaat en wat de volgende stappen zijn om hiermee verder te gaan. “Het is een spiegel van gedrag, waarbij ik moest huilen en lachen tegelijk. Met deze 0-meting kun je pas echt het goede gesprek aangaan over gedrag.
Marktcontext & Probleemstelling
Over de hele linie krijgt gedragsontwikkeling binnen organisaties structurele aandacht. Het inzicht is er meer en meer dat losse acties (zoals op zichzelf staande trainingen en sessies) nauwelijks impact hebben op gedrag op lange termijn. Het vraagt een stapsgewijze aanpak, startend met een passende ambitie. Die geeft vaak een goede richting, maar is vaak nog niet zo concreet dat er kraakheldere doelen geformuleerd zijn en de hele lading dekken van wat er echt moet gebeuren en veranderen. Bijvoorbeeld: “Meer positiviteit op de werkvloer in plaats van negativiteit over veranderingen.” “Meer eigenaarschap en je houden aan afspraken.” Dit geeft natuurlijk een richting, echter leert de ervaring dat duidelijk krijgen ‘hoe het echt zit’ cruciaal is voor het juiste advies en vervolgstappen. Een 0-meting biedt daarvoor uitkomst. Het geeft alle nuances weer in gedrag in de dagelijkse praktijk en de optelsom van gedragingen, die leiden tot een cultuur. Enkele citaten van onze relaties:
- “De feitelijke opsomming van gedragen geeft herkenning, maar vooral ook inzicht in welk gedrag ons zelf niet meer opvalt terwijl het ongewenst is.”
- “Dat het op papier staat, is confronterend, en daardoor voel je meer de urgentie om er iets mee te doen.”
- “Het geeft de bevestiging dat je er wel iets mee moet.
Oplossingsrichting
Kortom, een 0-meting in gedrag maakt concreet wat er moet gebeuren en wat hoofd- en bijzaak is. Het enige dat nodig is, is bepalen wie dit gaat doen en hier tijd voor plannen.
Wie dit het beste kan doen is naar eigen inschatting intern en extern. Je kunt denken aan iemand van P&O, of een nieuwe leidinggevende binnen het team. Zolang de persoon maar in staat is tot oordeelloos kijken en luisteren.
Aanpak
De ervaring leert dat twee losse dagen voldoende is om alle inzichten te krijgen die nodig zijn. Zorg voor informatievoorziening, zodat medewerkers weten wat de aanleiding en het doel is van de 0-meting, wanneer dit plaatsvindt en wat er van hen wordt verwacht. Als observator zorg je voor pen en papier, aangezien je alles meeschrijft wat er gebeurt. De activiteiten die je tijdens de 0-meting observeert:
- Wat wordt er besproken? Hoe wordt het besproken? Welke non-verbale communicatie vindt er plaats? Je schrijft alles op wat er gebeurt met parafrasen en citaten, zonder oordeel of eigen invulling. De tijd die je op een plek blijft is naar eigen inschatting en afhankelijk van het aantal werksituaties dat je wilt observeren. Minimaal een kwartier is aan te raden.
- Pauzemomenten: tijdens de pauze, denk aan koffiemomenten of tijdens de lunch, krijg je een goed beeld van relaties tussen collega’s, hoe het gesprek plaatsvindt, waar wel of geen contact wordt gemaakt en hoe er op elkaar wordt gereageerd. Ook hier noteer je feitelijk en zonder oordeel.
- ‘In de gang’: noteer ook goed wat er gebeurt in de tussenruimtes. Wordt er contact gemaakt of gegroet? Hoe vindt de dialoog plaats?
- Gesprekken met medewerkers: zorg dat je uit alle doelgroepen medewerkers spreekt. Vraag bijvoorbeeld wat ze ervan vinden dat je een 0-meting aan het doen bent. Dit geeft een beeld over hoe ze met (hun eigen) communicatie en gedrag bezig zijn. Schrijf zoveel mogelijk mee in citaten.
Alle aantekeningen verwerk je zo gedetailleerd mogelijk in een rapportage, die je afsluit met conclusies en aanbevelingen over de vervolgstappen.
Voor-, nadelen en bezwaren
De 0-meting is een relatief eenvoudige methode om een volledig beeld te krijgen van gedragingen binnen de werksfeer. Wanneer er gewerkt wordt kan het uitgevoerd worden. Nadelen zijn er in mijn beleving niet. Wel krijgen we geregeld de volgende vragen over de aanpak, wanneer uitgevoerd door ons:
- Is het wel objectief en zijn de uitkomsten betrouwbaar?
De observaties zijn mensenwerk, maar volledig en feitelijk opgeschreven in een kwalitatief uitgewerkte rapportage. Het kan voorkomen dat gedragingen incidenten zijn; we trekken alleen conclusies over zaken die herhaaldelijk voor komen. Daarmee is de betrouwbaarheid optimaal binnen de methodiek.
- Vertonen medewerkers geen sociaal wenselijk gedrag wanneer ze weten dat we worden geobserveerd?
Onze ervaring is dat medewerkers dat zeker proberen. Echter blijkt dat ze vaak niet precies weten wat precies het ‘goede’ gedrag is en dit slechts kort volhouden als hen dat niet eigen is. Bovendien: als ze zich anders gedragen en op de juiste manier tijdens de 0-meting, dan kunnen ze het dus wél. Dat is bemoedigend om te weten voor de vervolgstappen.
- Wij hebben eerder al interviews gedaan als 0-meting. Werkt dat niet net zo goed?
Het geeft zeker een beeld, echter niet volledig. Je gaat dan namelijk enkel af op wat iemand zegt en vindt, en niet op wat hij daadwerkelijk doet in de praktijk. Voor de juiste conclusies moet je weten of (zelf)reflectie en gedrag in lijn zijn met elkaar.
- Je ziet tijdens enkele dagen maar een deel van de totale groep. Krijg je dan wel een goed beeld voor de juiste conclusies?
Zolang er gewerkt wordt, kun je een betrouwbare o-meting uitvoeren. De ervaring leert dat je op incidentniveau zeker verschillen hebt, maar dat er geen verschil is voor de overall conclusies.
Onze waarde in dit proces
Een 0-meting doen vraagt tijd en energie. Bovendien kun je de beleving hebben dat je niet objectief genoeg bent, als je zelf werkzaam bent in de organisatie waar je de 0-meting uitvoert. Laat staan dat gedrag in kaart brengen ook gewoon een vak is, wanneer ervaring maakt dat je een kwalitatievere 0-meting krijgt.
Dat is precies de reden dat wij als Pieterman gevraagd worden om de 0-meting van A tot Z uit te voeren, meestal als onderdeel van een compleet verandertraject.
- We bereiden voor samen met de opdrachtgever en andere stakeholders en denken meer over hoe de organisatie te informeren;
- We adviseren over de aanpak op de dagen zelf;
- We zetten op de dagen zelf medewerkers aan op hun gedrag en zetten daarmee al in beweging tot verandering;
- Na afloop maken een uitgebreide rapportage met conclusies en aanbevelingen;
- De rapportage spreken we door met opdrachtgever en stakeholders en vanuit de aanbevelingen bespreken we samen de vervolgstappen (door de organisatie zelf uit te voeren en/of door Pieterman).
Voorbeeldcase
Een afdeling binnen een ziekenhuis vroeg ons een 0-meting te doen ten aanzien van de cultuur op de afdeling. Er was sprake van negativiteit en slechte relaties tussen management en de werkvloer. Om de onderste steen boven te krijgen en te bepalen hoe dit op te lossen is er een 0-meting uitgevoerd door ons. Van tevoren is met de medewerkers gedeeld dat we zouden komen en dat ze met ons in gesprek kunnen als ze dat wilden.
Op de dagen dat we er waren werden we geregeld aangesproken om in gesprek te gaan, waarbij collega’s hun verhaal deden over wat ze allemaal niet goed vonden. Wij vroegen door op de eigen rol en daar hadden ze geen beeld bij. Daarmee was één van de conclusies dat klagen en negatief zijn genormaliseerd gedrag is en dat niet wordt gereflecteerd en eigenaarschap wordt genomen ten aanzien van het eigen gedrag.
De interviews stonden volledig in het scanverslag en gaf het management het inzicht dat de kwalitatieve dialoog met de werkvloer de eerste stap was tot verandering. Daarom is er besloten om de rapportage te lezen met de gehele afdeling in een gezamenlijke sessie onder begeleiding van ons, waar in groepjes is gesproken over wat ze hieruit haalden en wat iedereen individueel hiermee te doen. Dat was de eerste stap tot verandering. Na diverse activiteiten vanuit de aanbevelingen is na een half jaar de wereld compleet veranderd: de voedingsbodem voor negativiteit is weg en wordt door meerdere medewerkers in het team direct opgepakt. Ook is de relatie tussen management en het team sterk verbeterd: er is meer dialoog, onderling begrip en vertrouwen.
Conclusie
Of je nu een probleem hebt of een ambitie qua gedrag in je organisatie, een 0-meting is de meest gedegen start van de verandering. Wil je meer weten? Kijk op onze website www.pieterman.com of plan direct een afspraak via info@pieterman.com.
Over Pieterman
Pieterman helpt organisaties, teams en medewerkers met gedragsverandering door onze eigen ontwikkelde Next Step aanpak.
We onderzoeken door de vloer op te gaan en scherp vast te leggen hoe er met elkaar en de klant, inwoner of patiënt wordt omgegaan. We spiegelen jullie gedrag en geven onze mening en ons advies. Daarna gaan we aan de slag.
Wij hebben de ervaring en onze hele rugzak vol ideeën, theorieën en praktische methodes die werken, maar jullie zijn in de lead. We prikkelen, zijn soms scherp en vertellen je de waarheid, ook als je daar misschien niet op zit te wachten. Broccoli in plaats van frietjes noemen wij dat.
Maar we stellen je ook gerust, we zijn je grootste supporter en steun en je mag ons ’s nachts bellen. (Al moeten we het dan ook even over je timemanagement hebben).

























